كه مردم آذربايجان اطاعت عثمانيان را گردن ننهند . امّا در زمان صفويه مسالهء تركى شدن زبان مردم آذربايجان عملىتر و محقق‌تر گرديد . از زمان سلجوقيان كه تركمانان در آذربايجان سكنى گزيدند به حكم چادرنشينى و گله‌دارى ابتدا در مراتع و چراگاههاى مجاور دهها به زندگى پرداختند . ازاين‌رو مسأله « تركى شدن » زبان مردم آذربايجان از دهات و قصبات شروع شد . شهرها كه مراكز فرهنگى بود در برابر واقعه « تركى شدن زبان » بيشتر مقاومت كردند . البتّه اين تغيير زبان از گويشهاى قديم ايرانى به تركى آذربايجانى تغييرى آرام بود و مردم براثر تماس مكرر با قوم غالب ترك كه خصوصيات نژادى و قومى قوىترى داشتند به تدريج براثر اجبار اقتصادى و اجتماعى ، نه اجبار سياسى عمدى يا تحكم و فشار ، زبان قوم غالب را آموختند و با ايشان درهم آميختند . نظير اين حادثه در آناطولى و آسياى صغير نيز روى داد . زيرا زبان مردم آنجا پيش از حملهء تركان زبان يونانى بود . البتّه در آسياى صغير شواهدى تاريخى در دست است كه بعضى از امراى ترك مردم را از تكلم به غير زبان تركى منع كرده‌اند ، اما چنين شواهدى در آذربايجان در دست نيست . ابتدا نامهاى دهات و مزارع و حتى بسيارى از كوهها و رودخانه‌ها به تركى بدل شد ، مثلا در اسناد قديم نام رودخانه قزل‌اوزن سپيدرود يا سفيدرود است ، اما پس از آمدن تركان نام آن در آذربايجان به « قزل‌اوزن » ( رودخانهء سرخ ) تغيير يافت . در دوران تسلط مغول بعضى از نامها مخصوصا نام رودخانه و آبها و ييلاقها به مغولى بدل شد ، مثلا سپيدرود مدتى به نام هولان موران ، كه ترجمه مغولى قزل‌اوزن است . خوانده مىشد و نام تپه‌هاى تخت سليمان به « سغورلق » تبديل شد كه ظاهرا اين كلمه تركى مىنمايد ، ولى استعمال آن از دورهء مغول است . همچنين جختو كه نام مغولى زرينه‌رود شد و رود تاتائو كه امروز به آن سيمينه‌رود مىگويند و نام آن پيش از مغول معلوم نيست و « چغان موران » ( سفيدرود ، غير از سفيدرود معروف ) و « چغان ناوور » ( درياچه سفيد ) و جز آن . امروز شهرهاى بزرگ آذربايجان نامهاى قديم و اصيل ايرانى خود را حفظ كرده است و حتى آن امر در اران و بلاد شمال ارس نيز مشهود است ، اما نامهاى دهات و آباديها تغييرات كلى يافته و بيشتر به تركى و به‌ندرت به مغولى تبديل شده است . در قرن 11 ق / 17 م يعنى از زمانى كه شاه‌عباس بزرگ توانست سپاهيان عثمانى را از